Aflevering 10

Op 28 augustus 2008 hebben de drie hoogleraren Engelen, Vording en Van Weeghel in het Weekblad Fiscaal Recht voorstellen gedaan om onder meer de deelnemingsvrijstelling te verruimen.F.A. Engelen, H. Vording en S. van Weeghel, “Wijziging van belastingwetten met het oog op het tegengaan van uitholling van de belastinggrondslag en het verbeteren van het fiscale vestigingsklimaat”, WFR 2008, p. 891-906. Dit is zonder meer een revolutionair voorstel te noemen. Zoals bekend is de Nederlandse fiscus sinds jaar en dag ten strijde getrokken tegen het onderbrengen van beleggingen in (laagbelaste) buitenlandse beleggingsmaatschappijen. Met ingang van 1 januari 2007, onder het regime van de Wet werken aan winst, is een effectieve belastingdruk bij de beleggingsdochter naar Nederlandse maatstaven berekend van ten minste 10% voldoende om toch te kunnen kwalificeren voor de deelnemingsvrijstelling. Naar mijn mening heeft dit tot gevolg gehad dat bijna alle passief vermogen uit Nederland is verdwenen (even afgezien van de vrijgestelde beleggingsinstelling (vbi) en de fiscale beleggingsinstelling (fbi)). Nu wordt door de drie hoogleraren voorgesteld om de gehele regeling voor laagbelaste beleggingsdeelnemingen te schrappen. De deelnemingsvrijstelling is alleen dan niet van toepassing als de beleggingsdochter is vrijgesteld van belastingheffing (denk in Nederland aan de vbi (art. 6 Wet VPB 1969) en de fbi (art. 28 Wet VPB 1969)). Omdat bijna al het passief vermogen al uit Nederland is verdwenen (behalve bij vrijgestelde beleggingsinstellingen en fiscale beleggingsinstellingen), zijn de budgettaire gevolgen van dit voorstel naar mijn mening dan ook gering. Op dit moment is vooral sprake van symboolwetgeving. Als dit voorstel wordt overgenomen door de Nederlandse wetgever, zal dat mogelijk ook gevolgen hebben voor de fiscale vormgeving van de beleggingen door particuliere beleggers die beleggen via een personal holding. Een belastingdruk in het buitenland van 1% zou al voldoende zijn om de deelnemingsvrijstelling van toepassing te doen zijn, terwijl de deelnemingsvrijstelling nooit van toepassing is op aandelen in een vrijgestelde belegginginstelling of in een fiscale beleggingsinstelling. Daar komt nog bij dat door gebruik te maken van een buitenlandse beleggingsmaatschappij men niet te maken heeft met de ingewikkelde of beperkende regels met betrekking tot de vbi en de fbi. Er is sprake van een grote mate van flexibiliteit.

Ondanks een storm van kritiek heeft de Tweede Kamer begin september het voorstel van minister Bos en staatssecretaris De Jager goedgekeurd inzake de belastingheffing over excessieve beloningsbestanddelen. In het spraakgebruik is al snel de term ‘graaitax’ ingeburgerd. Dit omdat de voorstellen zijn gericht tegen ‘graaiende’ bestuurders met topinkomens en, met name, tegen private equity-managers. Zelden is er zo unaniem geageerd tegen een nieuw fiscaal voorstel, zowel door wetenschappers, ondernemers als adviseurs. De kritiek richtte zich niet zozeer op de politieke keuze die achter het voorstel ligt, maar op de wijze waarop hieraan wetstechnisch vorm is gegeven. Minister Bos heeft deze kritiek aan zijn laars gelapt. Sterker nog: tijdens de Kamerbehandeling heeft hij laten weten dat hem persoonlijk ‘niets mooier’ lijkt dan het voeren van dit soort ‘effectieve symboolpolitiek’.

De faciliteiten in de inkomstenbelasting voor lijfrenten staan al geruime tijd onder druk. Is er voor deze regelingen in een zich verder ontwikkelende wetgeving nog plaats?

Een van de kerntaken van de Belastingdienst is het uitoefenen van controle op ingediende aangiften. Binnen de kaders die de wet en de algemene beginselen van behoorlijk bestuur stellen, is de Belastingdienst in beginsel vrij om zelf te bepalen hoe de controles worden ingericht en uitgevoerd. Toch blijkt ook binnen deze kaders de vrijheid voor de Belastingdienst niet onbeperkt. Onlangs werd de Hoge Raad geroepen om in een aantal verschillende zaken een oordeel te vellen over de toepassingsmogelijkheden van de zogenoemde geldsteekproef. Naar aanleiding van de arresten van de Hoge Raad ga ik in dit artikel nader in op de toepasbaarheid van deze controlemethode bij belastingcontroles.

In de rechtspraak is recent een betrekkelijk uitzonderlijke casus aan de orde geweest, waarbij een belastingplichtige (hierna: de erflater of de vader) fungeerde als verzekeringsmaatschappij voor een in 1995 gesloten tienjarige overlijdensrisicoverzekering op zijn eigen leven. De verzekeringnemers waren de aanstaande (tweede) echtgenote en de beide kinderen van de erflater. De premies voor de verzekeringsovereenkomst werden in alle jaren door de vader aan zijn echtgenote en zijn kinderen geschonken. De vader overleed in december 2000. Op grond van de verzekeringsovereenkomsten werd ƒ 2.000.000 aan de tweede echtgenote en ƒ 3.000.000 aan elk van de beide kinderen uitgekeerd. De nalatenschap werd door die uitkeringen in totaal ƒ 8.000.000 kleiner. Dat impliceerde een aanzienlijke besparing aan successierecht, nota bene: zonder dat er premies aan een externe verzekeringsmaatschappij waren betaald. De Hoge Raad oordeelde in juli 2008 dat dit rechtsgevolg in overeenstemming was met doel en strekking van de Successiewet.