Aflevering 9

Sinds 1 januari 2008 kunnen ook niet in Nederland gevestigde algemeen nut beogende instellingen (hierna: anbi’s) in aanmerking komen voor Nederlandse giftenaftrek en de vrijstelling van successie- en schenkingsrecht. De eerste buitenlandse instellingen zijn inmiddels geregistreerd, al lijkt het niet om zeer grote aantallen te gaan. Anderzijds lijken Nederlandse goede doelen ook nog niet echt de grens over te steken. In beide gevallen is het de vraag hoe het komt dat er zo weinig grensoverschrijdingen zijn. Het makkelijke antwoord is dat goede doelen hier geen behoefte aan hebben, maar dat lijkt niet in overeenstemming met de feiten. Onbekendheid en onmogelijkheid lijken meer voor de hand liggende oorzaken. In dit artikel besteed ik daarom aandacht aan de (on)mogelijkheden van grensoverschrijdende filantropie in Nederland en Europa. Ik vang aan met een schets van het Europese kader voor ‘geven over de grens’ en de wijze waarop de lidstaten van de Europese Unie daarmee omgaan, waarna ik inzoom op de Nederlandse regelgeving.

In een uitspraak van 21 maart 2008 (‘Nieuwe Steen’) heeft de Hoge Raad bevestigd dat het mogelijk is om het tegenstrijdig belang weg te schrijven in de statuten. Met andere woorden: als een bestuurder met een tegenstrijdig belang een bv of een nv vertegenwoordigt waar dat volgens de statuten is toegestaan, is de vennootschap gebonden aan die transactie. De wet schrijft voor dat bij elke transactie waaraan een tegenstrijdig belang kleeft de algemene vergadering van aandeelhouders in de gelegenheid moet worden gesteld om een bijzondere vertegenwoordiger aan te wijzen. Maar als het tegenstrijdig belang statutair is ‘weggeschreven’, heeft het niet-naleven van die wettelijke regel geen externe gevolgen.

Deze procedure voor het Hof van Justitie EG betreft de vraag of de - inmiddels vervangen - Nederlandse regeling ter voorkoming van dubbele belasting voor fiscale beleggingsinstellingen (‘hierna: fbi’s) in strijd was met de vrijheid van kapitaalverkeer onder art. 56 EG-Verdrag. De omstreden regeling - de tegemoetkoming die aan een fbi werd verleend voor buitenlandse bronbelasting die drukte op de beleggingsopbrengst - is aangepast, mede naar aanleiding van de prejudiciële vragen die aan het Hof van Justitie EG zijn gesteld in de onderhavige procedure, met de bedoeling deze meer EG-bestendig te maken. Op de nieuwe regeling ga ik hier verder niet in. Wel wil ik een aantal aspecten van de uitspraak van het Hof van Justitie EG tegen het licht houden, aangezien het Hof hiermee een aantal belangrijke EG-rechtelijke vraagstukken aansnijdt. Omwille van de leesbaarheid beperk ik mij tot twee aspecten, namelijk de verschillende fiscale behandeling van Nederlandse dividenden ontvangen door een fbi ten opzichte van andere (EU-)dividenden en de consequenties voor de tegemoetkoming van het hebben van EU (niet-Nederlandse)-aandeelhouders.

Met de publicatie van het jongste lijfrentebesluit van 3 juni 2008 - een compilatiebesluit ter grootte van circa veertig pagina’s - is wederom aan een aantal in de praktijk levende knelpunten tegemoetgekomen. In deze bijdrage ga ik in op een aantal van deze praktische ‘tegemoetkomingen’ dan wel nieuwe ‘standpunten’.