Aflevering 7-8

Eind jaren negentig deed ondergetekende bij de Vereniging voor Belastingwetenschap het voorstel de Successiewet eens onder de loep te nemen. Helaas was er onvoldoende animo voor, maar staatssecretaris Vermeend - ja dan noem je ook iemand! - kreeg kort daarop wél de handen op elkaar en advocaatgeneraal (oud-VU-collega) prof. mr. J.K. Moltmaker ging de commissie voorzitten. In 2000 verscheen het door velen geprezen rapport met tal van voorstellen, maar tot ingrijpende wijzigingen heeft het rapport niet geleid. De wijze waarop de regering het rapport, waaraan vooraanstaande specialisten hard hebben gewerkt, heeft behandeld, is bepaald niet elegant, om het vriendelijk uit te drukken, en is een waarschuwing om niet al te gretig in te gaan op dergelijke ‘eervolle’ invitaties.

Ruim zeven jaar geleden is de vermogensrendementsheffing toegevoegd aan de Nederlandse inkomstenbelasting. In de ogen van de wetgever is de nieuwe heffingsmethodiek over het inkomen uit sparen en beleggen succesvol gebleken, nu in vergelijking met de Wet IB 1964 het aantal belastingplichtigen dat daadwerkelijk belasting betaalt over vermogensinkomsten aanzienlijk is gestegen. Deze tevredenheid over en met de vermogensrendementsheffing contrasteert met het felle verzet van veel fiscale wetenschappers tegen deze inbreuk op het reële stelsel. De belastingheffing over het inkomen uit sparen en beleggen wortelt immers in een aantal ficties, zoals het ‘forfaitaire’ rendement, de peildatumsystematiek, de afbakening van de rendementsgrondslag en bepaalde waarderingsvoorschriften. Deze fiscaal gefingeerde werkelijkheid doet de economische realiteit geweld aan: voor de belastingheffing blijkt het bestaan van het daadwerkelijk genoten rendement irrelevant. Dat zodoende de werking van box 3 ruw is - het woord robuust wordt tegenwoordig gemeden - ontkent ook de wetgever niet. Bovendien wordt erkend dat een te ver uiteenlopen van de fiscale werkelijkheid en de economische realiteit slecht is voor het maatschappelijk draagvlak van een heffing. Desalniettemin zit de vermogensrendementsheffing stevig te paard. Papier blijkt geduldig, zoals ook Cicero concludeerde.

Bij overgang van een algemeenheid van goederen geldt een speciaal btw-regime. Voor de btw wordt een dergelijke transactie genegeerd. Eventuele herzieningstermijnen lopen door bij de koper. Tot voor kort meende de Hoge Raad dat verhuurd vastgoed niet onder dit gunstige regime kon vallen. In zijn arrest van 6 juni jl. (nr. 42.677) heeft de Hoge Raad met deze lijn gebroken. Ook verhuurd vastgoed kan een algemeenheid vormen. Voor de btw geldt dan een geruisloze overdracht.

De inhoud en techniek van het huwelijksvermogensrecht is voor de fijnproever voortreffelijk, maar de hamlettiaanse karaktertrekken van veel hoofdrolspelers is ontegenzeggelijk: in de rechtszaal ontrollen zich menselijke drama’s. Deze geven vaak aan dat het huwelijksvermogensrecht de facto op veel fronten tekortschiet. Liefde en recht laten zich maar moeizaam verenigen. Tot een oplossing die aan beide partijen genoegdoening verschaft, blijkt ons (proces)recht maar zelden geëquipeerd te zijn. Het oplossen van de aanhoudende problemen die de toepassing van het huwelijksvermogensrecht in zich bergt, vereist in toenemende mate de precisie van een oogchirurg of van een in de endoscopie getrainde specialist. Zowel waar het betreft de toepassing van de jurisprudentiële en wettelijke regels op de onderscheiden gevallen als de hantering van de goederen- dan wel verbintenisrechtelijke regels en mechanismen legt de rechtspraak een grote nauwkeurigheid aan de dag. Een paar voorbeelden uit de (recente) rechtspraak moge dit verduidelijken.