Aflevering 6

Enige jaren geleden is door het ministerie van Economische Zaken onderzoek gedaan naar de problemen bij de bedrijfsopvolging. Hierbij werd de fiscaliteit niet als nummer één genoemd. Slechts 8% van de ondervraagde ondernemers noemden de fiscaliteit als knelpunt. Desondanks is besloten om de vrijstelling in de Successiewet voor de verkrijging van ondernemingsvermogen (met ingang van 1 januari 2005) te verruimen van 30% naar 60% en vervolgens (met ingang van 1 januari 2007) naar 75%. Op grond van de bedrijfsopvolgingsregeling is in het algemeen 75% van de waarde van het ondernemingsvermogen vrijgesteld voor het schenkings- en successierecht. Over slechts 25% van de waarde is derhalve belasting verschuldigd, waarover ook nog eens tien jaar rentedragend uitstel van betaling kan worden verkregen. Wel gelden enige voorwaarden. Van de faciliteit kan gebruik worden gemaakt bij de verkrijging van een onderneming in de zin van de inkomstenbelasting of van aandelen die tot een aanmerkelijk belang behoren. Als bijvoorbeeld het kind ondernemingsvermogen met een waarde van € 16 miljoen krijgt, moet effectief over € 4 miljoen belasting worden betaald. Voor het kind is de belastingbesparing 27% van het (voorwaardelijk) vrijgestelde deel van € 12 miljoen. Dat is € 3,24 miljoen. Voor broers en zussen is het toptarief 53% en voor derden zelfs 68%, zodat voor hen dit voordeel nog groter is.

De vermeende excessieve beloningen van topbestuurders staan de laatste tijd volop in de belangstelling. Het kabinet is met een deel van de Tweede Kamer van mening dat excessieve beloningen (deels) moeten worden aangepakt. Ook de belastingheffing over zogenoemde carried interest of carried interest-achtige beloningen kan daarbij op de nodige belangstelling rekenen.

De bijeenkomst van de Nederlandse Vereniging voor Belastingwetenschap was gewijd aan het preadvies van de Commissie algemeen nut beogende instellingen.Tijdens deze bijeenkomst greep Ineke Koele de gelegenheid aan om kritiek te uiten op het beleid van het ministerie van Financiën dat de fiscale faciliteit ‘gedeeld geven’ eerst mogelijk had gemaakt om deze vervolgens te beëindigen. Naar verluidt zou deze - door Ineke Koele ontwikkelde en van het instrument ‘planned giving’ uit de Verenigde Staten afgekeken - fiscale stimulans voor (vermogende) particulieren om tijdens leven algemeen nut-doelen te begunstigen - vooral de gevers te veel voordeel opleveren. De regeling ‘gedeeld geven’ zou belastingontduiking of, milder gesteld, belastingvermijding uitlokken. Nu is dit opmerkelijk, omdat deze vinding van Amerikaanse bodem is, weliswaar overgezet naar de Nederlandse fiscale regels. Als er een land ter wereld is waar de belastingdienst waakzaam is voor belastingontduiking - ‘philanthropy as deferred money’ - dan zijn het de Verenigde Staten wel.

Geld maakt vindingrijk en dat geldt ook voor vermogende particulieren (en hun belastingadviseurs) die aan goede doelen willen schenken. Voor deze goede doelen zijn extra inkomsten zeer welkom; er kunnen weer meer en nieuwe activiteiten mee gefinancierd worden. Bij goede doelen is altijd behoefte aan (meer) financiële middelen. Financiële ‘nood’ gekoppeld aan fiscale inventiviteit leidt tot creatieve oplossingen. Zo kwam Gedeeld Geven in 2006 als een vorm van schenken op de markt die het mes der vrijgevigheid aan twee kanten liet snijden: zowel het goede doel als de schenker zouden er beter van worden. De Belastingdienst ging hier aanvankelijk mee akkoord, maar trok later zijn handen ervan af. De redactie van FTV heeft mij gevraagd om een reactie op deze gang van zaken. Ik zal daarbij niet zozeer op de fiscaaltechnische en beleidsmatige merites van de zaak ingaan als wel op de bredere context van de fiscale techniek - bijvoorbeeld in de vorm fiscale constructies of structuren. Ik start met een korte terugblik (par. 1). Daarna ga ik in op de import van fiscale constructies vanuit het buitenland (par. 2). Op dit verschijnsel van juridische transplantatie ga ik nog wat dieper in (par. 3), waarna ik laat zien dat hierbij juridisch-technische kwesties als fiscale constructies in hun ethische, culturele en politiek-maatschappelijke context beoordeeld moeten worden (par. 4).De laatste kwestie die ik behandel, is of goede doelen er verstandig aan doen om zich aan te sluiten bij kunstmatige fiscale constructies. Handelen goede doelen, die zich inzetten voor bepaalde maatschappelijke waarden en belangen, dan wel maatschappelijk verantwoord?

Wie op of omstreeks het jaar 2000 aandelen kocht met behulp van een lening, liep het risico dat zijn schuld uiteindelijk (veel) hoger was dan de waarde van zijn aandelen. Hetzelfde geldt voor, wat wordt genoemd, de effectenlease. Bij deze laatste overeenkomst kan blijkens HR 28 maart 2008, RvdW 2008, 362, echter sprake zijn van huurkoop, zodat de overeenkomst door de andere echtgenoot kan worden vernietigd.

De aanhef van de uitsluitingsclausule luidt vaak: ‘Ik bepaal dat al hetgeen uit mijn nalatenschap wordt verkregen ... (enz.)’