Aflevering 2

In de bijdrage van Flora Trumpie in dit nummer kwam ik de term ‘Schengengovernance’ tegen. De term ‘governance’ wordt hier gebruikt in de betekenis van ‘bestuur’ en ziet op het politiek aansturen van het Schengenacquis, om te waarborgen dat dit op een ‘juiste’ – ik vertaal dat als: ‘politiek gewenste’ – manier wordt uitgevoerd. De term is in Nederland natuurlijk bekend geworden door de code-Tabaksblatt, een gedragscode voor goed bestuur door beursgenoteerde vennootschappen. Op het terrein van migratie komt men de term sinds enkele jaren ook tegen wanneer aandacht wordt gevraagd voor de wijze waarop staten een ‘goed migratiebeleid’ zouden moeten voeren, om tegemoet te komen aan zaken die een grensoverschrijdende aanpak vergen, zoals terrorisme, arbeidsmigratie en mensensmokkel, en in dat verband wordt dan wel gesproken over Global Migration Governance. Daar is inmiddels ook de nodige literatuur over verschenen, waaronder het handboek Global Migration Governance onder redactie van Alexander Betts.

In dit artikel worden alle standpunten van de relevante partijen in het besluitvormingsproces van de Commissievoorstellen belicht, waarbij uiteindelijk tot beantwoording van de volgende vraag wordt geprobeerd te komen: Leiden de Commissievoorstellen daadwerkelijk tot het versterken van de Schengenzone?

De huidige bijdrage beoogt in kaart te brengen, op welke manieren Unieburgers tegenwoordig een beroep kunnen doen op het Unierecht om een verblijfsrecht te verkrijgen voor familieleden afkomstig uit een derdeland, en een indruk te geven van hoe ze dat de afgelopen jaren ook daadwerkelijk hebben gedaan. We concentreren ons daarbij op de situatie van personen die een duurzame verhouding met elkaar onderhouden. De focus ligt kortom op de constellatie ‘partners zonder kroost’. De lezer krijgt een actuele impressie van de beschikbare opties en de diverse strategieën die tot nu toe in de praktijk zijn getest. Daaruit rijzen uiteindelijk de contouren op van een gesloten juridische cirkel die zich, althans op dit moment, niet of nauwelijks meer kwadrateren laat.

De Terugkeerrichtlijn is inmiddels met de wetswijziging van 31 december 2011 verwerkt in de Nederlandse vreemdelingenwet. Ook andere Europese lidstaten hebben hun implementatie afgerond. Dat de richtlijn nu in de wet is geïmplementeerd, betekent echter niet dat er in de rechtspraktijk geen vragen meer opkomen. Dit zal ook verre van het laatste woord zijn dat over de Terugkeerrichtlijn wordt geschreven. In deze bijdrage wordt ingegaan op de eerste jurisprudentie rondom de formele introductie van het inreisverbod, op 31 december 2011. De inreisverboden die samen met een terugkeerbesluit worden genomen, leiden tot bijzondere procesrechtelijke strapatsen. Dat geldt niet alleen voor het vreemdelingenrecht, maar ook voor het strafrecht, waar de ongewenstverklaring met enig passen en meten in een nieuw keurslijf is gedrongen. Strafrechtelijke vervolging van illegaal verblijf is bovendien ook het terrein waar de jurisprudentie van het EU Hof van Justitie in Luxemburg zich in eerste instantie op lijkt te richten. Dat valt in de Nederlandse rechtspraktijk samen met het inreisverbod en de ongewenstverklaring.

Gevoelens en visies over integratie en migratie zijn de thema’s die in dit dubbelinterview centraal staan. Aanleiding voor dit gesprek vormden het RMO-advies Migratie voor een open samenleving en de nota Integratie, binding en burgerschap van toenmalig minister Donner. Beide visiedocumenten verschenen medio vorig jaar. In zijn advies pleit de RMO voor een heldere en zakelijke migratiepolitiek die meer geënt zou moeten zijn op het behoud van welvaart en welzijn in de nabije toekomst in Nederland dan nu het geval is. De integratienota adresseert de nog onvoltooide integratie in Nederland en benadrukt de noodzaak van burgerschapsvorming om naar Nederland te komen.

Bij brief van 17 april 2012 heeft de minister voor Immigratie, Integratie en Asiel een politiek oordeel geveld over de Regeling afwikkeling nalatenschap oude Vreemdelingenwet. Zijn conclusie is dat, alhoewel de uitvoering goed is verlopen, een pardonregeling desondanks als onwenselijk wordt beschouwd. Dit onder meer omdat het de roep om nieuwe pardonregelingen niet doet verstommen en omdat de eventuele belofte van een nieuwe regeling het terugkeerbeleid ondermijnt. Dat de uitvoering succesvol was, wordt gebaseerd op een rapport van de WODC. Ook in ander verband is de uitvoering van de regeling onderzocht. Bij alles wat er al gezegd en geschreven is over de regeling, ontbreekt nog een nadere beschouwing van de jurisprudentie die de regeling (tot nu toe) heeft opgeleverd. Niet alleen de vreemdelingrechtelijke procedures over de weigering een aanbod te doen, maar ook de (sporadische) procedures tegen gemeenten, die een rol speelden bij het verstrekken van burgemeestersverklaringen in het kader van het ononderbroken verblijf van de vreemdeling. Uitgangspunt van dit artikel is de vraag of de beleidsvoorwaarden van de regeling ten overstaan van de rechter uitvoerbaar en onderscheidend zijn gebleken: hebben zij in die zin de rechterlijke toets van de Afdeling bestuursrechtspraak kunnen doorstaan?

Op 12 maart 2012 heeft de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) het advies ‘Recht op menswaardig bestaan’ uitgebracht. Dit advies gaat over opvang en andere basisvoorzieningen voor vreemdelingen zonder rechtmatig verblijf en voor vreemdelingen met rechtmatig verblijf die geen recht op voorzieningen hebben. De aanleiding voor dit advies was tweeledig. Enerzijds was een ontwikkeling in de jurisprudentie waarneembaar waarin de automatische werking van de Koppelingswet en van de regelgeving over beëindiging van opvangvoorzieningen in individuele zaken ter discussie werd gesteld. Anderzijds werd vanuit de Rijksoverheid juist ingezet op het strikter (of meer consequent) uitvoeren van deze regelgeving. In dit artikel wordt eerst ingegaan op de belangrijkste bevindingen van Europees vergelijkend onderzoek. Daarna worden de meest relevante Europese en internationale verplichtingen beschreven en wordt aanvullend de jurisprudentie over het recht op (opvang)voorzieningen voor niet rechtmatig verblijvende en niet rechthebbende vreemdelingen nader bekeken. Met een weergave van de gesignaleerde knelpunten en de conclusies en de aanbevelingen van de ACVZ wordt dit artikel afgesloten.

Afgelopen 15 december 2010 bestond de Belgische Vreemdelingenwet 30 jaar. De universiteiten van Antwerpen en Leuven organiseerden een colloquium en bundelden 26 bijdragen over dit thema. Het boek, opgenomen in een in België bekende reeks, geeft daarom een helder overzicht van de stand van zaken in het Belgisch vreemdelingenrecht. Met deze bundel heeft u een snelle toegangsbron om het vreemdelingenrecht van onze zuiderburen op hoofdlijnen te ontsluiten.