Aflevering 3

Migratie en vreemdelingenvraagstukken waren steevast onderwerpen die bij verkiezingen de boventoon van het debat voerden. Dat is nu heel anders. Bij de verkiezingen van 2012 was het namelijk heel stil, ik mag wel zeggen oorverdovend stil, rondom migratie- en integratievraagstukken. In het kader van de verkiezingen zag ik twee interessante bijdragen over migratie en integratie in de Volkskrant verschijnen. Het gaat om ‘De zorgen top 6’ van Rutger Bregman over de multiculturele samenleving (de Volkskrant van 29 augustus) en de bijdrage van Janny Groen onder de kop ‘Opeens is het stil rond de allochtonen’ (de Volkskrant van 4 september).

Binnen het Europese asiel- en migratiebeleid is solidariteit een veelbesproken thema. Dit heeft te maken met de onderlinge afhankelijkheid en verbondenheid van de lidstaten op dit terrein. Door de aanhoudende migratiedruk en de problemen die dit met zich meebrengt, blijft het delen van verantwoordelijkheden op de politieke agenda staan. De Europese Commissie en het Europees Parlement, maar ook de lidstaten, pleitten veelvuldig voor meer solidariteit. In december 2011 riep de Europese Commissie op tot een solidair asiel- en migratiebeleid door middel van het delen van verantwoordelijkheden en het versterken van het onderlinge vertrouwen. Drie maanden later kwam de Raad van Ministers, samen met het Europees Parlement, uitvoerder van de wetgevingstaak, met een politieke verklaring (raadsconclusies) waarin een aantal initiatieven ter bevordering van solidariteit tussen de lidstaten werd genoemd. In het licht van deze recente ontwikkelingen zal ik proberen een antwoord te geven op de volgende vraag: In hoeverre kan men spreken van daadwerkelijke solidariteit tussen de lidstaten op het gebied van asiel- en migratie en in hoeverre kunnen de door de Raad genoemde initiatieven bijdragen aan het vergroten van solidariteit?

In Nederland wordt al geruime tijd een discussie gevoerd in de rechtspraak en literatuur over de vraag of het MTV in strijd is met het Unierecht, in het bijzonder de SGC. Met het arrest Adil van 19 juli 2012 van het Hof van Justitie van de Europese Unie lijkt daar een einde aan te zijn gekomen. De bijdrage geeft een overzicht van de verschillende rechtsopvattingen in de discussie en het uiteindelijke oordeel van de Unierechter. Daarbij worden de divergerende lijnen binnen de nationale rechtspraak en de relevante uitspraken van de Unierechter behandeld.

Op 2 oktober 2012 is een lang traject van voorstellen en wetgeving over een mensenrechteninstituut voor Nederland geëindigd en gaat een nieuw, wettelijk verankerd instituut onder de naam College voor de Rechten van de Mens van start. In dit artikel wordt toegelicht wat dit instituut voor Nederland kan betekenen. Er wordt teruggeblikt op de reden voor de oprichting van het instituut en op de geschiedenis van de totstandkoming. Ook wordt vooruitgekeken; welke uitdagingen liggen er voor het College en wat zijn de voornemens op het terrein van migratie?

Voor de meeste kennismigranten zijn twee looncriteria van belang: een looncriterium dat bepaalt of zij in aanmerking komen voor een verblijfsvergunning en een looncriterium dat bepaalt of zij in aanmerking komen voor de zogenoemde ‘30%-regeling’. In dit artikel bespreken Carlo Douven en Marcel Reurs de loonbegrippen die aan deze criteria ten grondslag liggen, inclusief de voor de praktijk belangrijke verschillen.

Op 7 augustus 2012 bracht de Nationale ombudsman het rapport over Vreemdelingenbewaring uit, waarin hij zegt de wijze waarop uitvoering wordt gegeven aan vreemdelingenbewaring ernstig te vinden en hij stelt aan de orde of het behoorlijk is – humaan is – om mensen zonder veroordeling op deze manier op te sluiten. Met zijn rapport wil de Nationale ombudsman benadrukken dat het respect voor de mensenrechten van de vreemdeling meer urgentie verdient dan tot nu toe uit de maatregelen blijkt. Hij doet daarom een aantal aanbevelingen en nodigt de minister van Veiligheid en Justitie en de minister voor Immigratie, Integratie en Asiel met klem uit op heel korte termijn maatregelen te nemen, zodanig dat het leven van mensen in vreemdelingenbewaring niet onnodig belast wordt door het detentieregime. Daarnaast vraagt hij de ministers om hem binnen drie maanden te berichten over de wijze waarop zij uitvoering gaan geven aan het verder ontwikkelen van alternatieven voor vreemdelingenbewaring.

Het Gemeenschappelijk Europees Asielsysteem (GEAS) lijkt met het European Asylum Support Office (EASO) in 2011 een duidelijk toegevoegde waarde te hebben gekregen. Vanuit de GEAS-gedachte dat de EU-lidstaten praktisch gaan samenwerken en een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor het asielbeleid opbouwen, heeft ook de invulling van de EASO-werkzaamheden haar eerste vorm gekregen. Het EASO zorgt, naast het geven van wetenschappelijke en praktisch-technische steun aan de EU-lidstaten, ook voor het verspreiden van informatie, kennis en expertise op asielgebied

Het aantal illegale vreemdelingen van buiten Europa dat in Nederland woont, blijft de laatste jaren constant. De terugkeer van vreemdelingen en uitgeprocedeerde asielzoekers naar het land van herkomst verloopt moeizaam. Er is relatief veel onderzoek gedaan naar uiteenlopende factoren die een rol spelen in het terugkeerproces van (illegale) vreemdelingen. Er is echter nauwelijks inzicht in de betekenis en de rol van transnationale migrantengemeenschappen voor de terugkeer van onrechtmatig verblijvende landgenoten. Dit boek gaat hierop in. Met name de Braziliaanze, Colombiaanse, Ghanese en Nigeriaanse migrantengemeenschappen zijn onderzocht. Hoe wordt er in de gemeenschappen gesproken over terugkeer van illegale landgenoten en in hoeverre worden zij bij de wens tot terugkeer vanuit de gemeenschap gesteund?

De nieuwe RV is uit, met de belangrijkste asieluitspraken en uitspraken op het terrein van gezinshereniging, vrij verkeer EU-burgers en familieleden, associatieovereenkomsten, lang verblijvende derdelanders, arbeidsmigratie, binnenkomst en reisdocumenten, openbare orde, procedure, bewaring, sociale zekerheid, opvang en nationaliteit.