Aflevering 4

'Restrictief, rechtvaardig en gericht op integratie'. Zo benoemt het regeerakkoord VVD-PvdA de uitgangspunten van het immigratiebeleid onder Rutte II.

Een unieke ervaring. Het opzetten van een Europees Agentschap uit het niets. Iets nieuws vanaf de grond af aan opbouwen. Op 1 februari 2011 trad ik aan als eerste executive director van het nieuwe agentschap. Er was inderdaad helemaal niets. Geen bureau, geen telefoon, geen computer, geen medewerker. Wel torenhoge verwachtingen. Deze bijdrage verhaalt over de totstandkoming van EASO.

De lidstaat heeft tot taak om de relevante elementen van het verzoek in samenwerking met de verzoeker te beoordelen. Deze samenwerkingsplicht tussen ambtenaar en asielzoeker, zoals neergelegd in artikel 4 lid 1 van de Definitierichtlijn, raakt de kern van de asielbeoordeling. Het feit dat het diverse discussierondes tijdens de totstandkoming van de Definitierichtlijn (DR) ongeschonden doorstond en ook in de nieuwe DR onveranderd terugkeert, wil echter niet zeggen dat het op alle onderdelen een werkbare instructie is. In de Nederlandse asielpraktijk wordt er slechts sporadisch melding van gemaakt en lijkt de discussie met de jurisprudentie van de ABRvS uit 2007, dat deze plicht niet meer omvat dan het aanleveren van correcties en aanvullingen op de gehoren en een uitwisseling van standpunten tijdens de voornemenprocedure, een zachte dood gestorven. Recentelijk heeft evenwel het Ierse Hooggerechtshof een prejudiciële vraag gesteld aan het Hof van Justitie in Luxemburg, waar A-G Bot inmiddels een conclusie in uitgebracht heeft. De vraag raakt weliswaar slechts één element van de samenwerkingsplicht, maar de A-G vat zijn taak breed op, wat interessante gezichtspunten oplevert, ook voor de Nederlandse asielprocedure. Dit artikel wil een oriëntatie bieden op de betekenis van de samenwerkingsplicht van artikel 4 lid 1 DR en hoe deze zich verhoudt tot de theorie van de Nederlandse wet- en regelgeving.

Minister Leers presenteerde op 22 februari 2011 in zijn beleidsvisie ‘Stroomlijning Toelatingsprocedures’ een pakket aan maatregelen om toelatingsprocedures te stroomlijnen en om onnodig lang verblijf zonder perspectief tegen te gaan. Op 22 mei 2012 heeft de minister de uitwerking van deze maatregelen aan de Tweede Kamer toegezonden. Ondanks de huidige politieke situatie besloot de Tweede Kamer dat kan worden doorgegaan met de voorbereiding van de inwerkingtreding. Een goede reden om in dit artikel nader te bekijken wat de maatregelen inhouden en wat deze moeten gaan bewerkstelligen.

In het arrest Emin t. Nederland beantwoordt het Europese Hof voor de Rechten van de Mens de rechtsvraag of onthouding van schadevergoeding voor onrechtmatig geleden detentie in overeenstemming is met artikel 5 lid 5 EVRM. In deze bijdrage wordt de Nederlandse rechtspraak inzake onthouding en matiging van schadevergoeding bij onrechtmatige detentie bezien in het licht van jurisprudentie van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens.

Overheidsaansprakelijkheid is een belangrijk, maar gecompliceerd juridisch leerstuk. De praktijk van het afhandelen van schadeclaims wordt sterk beïnvloed door de complexe juridische vormgeving in het bestuursrecht en privaatrecht. Zodra een burger stelt schade te hebben geleden, wordt bij de overheid veelal de juridische machinerie in werking gezet, waarbij de vraag naar aansprakelijkheid centraal staat. Door het overheersend juridische rechtmatigheidsperspectief wordt het perspectief van de behoorlijkheid vaak buiten beschouwing gelaten. De Nationale ombudsman ziet erop toe dat het handelen van de overheid niet alleen rechtmatig is maar ook behoorlijk. Dat geldt ook voor de behandeling van schadeclaims van burgers. In 2009 heeft de Nationale ombudsman in nauw overleg met alle ministeries in Den Haag een aantal spelregels opgesteld voor het behoorlijk omgaan met schadeclaims. In 2011 heeft hij in vervolg daarop eenzelfde project gedaan met gemeenten, waarbij ook de rol van de verzekeraar aan de orde is gekomen en een extra spelregel is toegevoegd voor die overheidsinstellingen die verzekerd zijn. Aanleiding voor de spelregels was dat verzoeken om schadevergoeding vaak te eenzijdig vanuit een juridische invalshoek worden behandeld. Schuld, schade en causaliteit staan centraal. Als een burger het met de uitkomst van die juridische weging niet eens is, kan hij een procedure voeren. De behoorlijkheid brengt echter met zich mee dat als een burger schade heeft geleden door optreden van de overheid, de overheid zich niet als een ‘gewone’ civiele wederpartij van die burger mag opstellen. De relatie tussen overheid en burger is een bijzondere en dat vraagt van de overheid een opstelling die voldoet aan de vereisten van behoorlijkheid.

Het zeer lezenswaardige werkstuk van Tycho Walaardt is soepel geschreven en bijzonder rijk gedocumenteerd. De beschrijving van de verschillende periodes bevat veel interessant anekdotisch materiaal. Het geschiedkundig perspectief is zeker vruchtbaar en de studie roept de vraag op of er naar de asielprocedure niet veel meer (rechts)historisch onderzoek gedaan zou moeten worden. Zo is het tijdvak 1994-2001 een dankbaar onderzoeksterrein, vooral door de invoering van de Awb, de invoering van de AC-procedure en de enorm hoge instroom van asielzoekers. Dat geldt ook voor afzonderlijke thema’s (of frames, zo men wil), zoals de beoordeling van geloofwaardigheid van asielrelazen. Tegelijkertijd is het de vraag of er na het afsluiten van een asielprocedure nog veel speelruimte is om geruisloos in te willigen. ‘Geruisloosheid’ is sowieso niet een kenmerk van dit tijdsgewricht.