Aflevering 3

In een westerse samenleving als de onze kijkt een pakweg tweede generatie Marokkaan er niet echt van op als hij wordt gediscrimineerd door de autoriteiten, maar voor de Marokkaanse koning was dit een nieuwe ervaring. En ach ja, de kustwacht zal zeggen dat het helaas alleen maar een routinecontrole was naar drugssmokkel of illegale immigranten.

Op 28 maart 2014 bracht de Europese Commissie een mededeling uit over het Europees terugkeerbeleid, waaruit blijkt dat er sprake is van een aanzienlijke discrepantie tussen het aantal illegale immigranten dat een terugkeerbesluit krijgt en het aantal dat daadwerkelijk terugkeert naar land van herkomst. In dit artikel wordt ingegaan op zowel de oorzaken van deze schijnbaar moeizame terugkeer als op het toekomstig terugkeerbeleid.

Op 26 februari 2014 is weer een nieuwe Europese richtlijn op het terrein van het migratierecht aangenomen. Deze gaat uitsluitend over de voorwaarden voor toegang en tijdelijk verblijf van derdelanders met het oog op tewerkstelling als seizoenarbeider (hierna Richtlijn seizoenarbeid of Richtlijn 2014/36). Met het toekennen van een verblijfsstatus als seizoenarbeider en het voorschrijven van gelijke behandeling met Nederlanders op het gebied van arbeidsvoorwaarden en deels ook van de sociale zekerheid en met het voorschrijven van toegang tot degelijke huisvesting, beoogt de richtlijn bij te dragen aan het tegengaan van uitbuiting van seizoenarbeiders. Verder kent de richtlijn bepalingen met betrekking tot circulaire migratie en het faciliteren van herhaalde binnenkomst en sancties voor werkgevers die zich niet aan de voorschriften houden. Dit alles teneinde de tijdelijkheid van de seizoenarbeid te waarborgen en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden voor seizoenarbeiders te garanderen. De richtlijn is bedoeld voor arbeid in sectoren waar seizoenafhankelijke arbeid voorkomt. Dit zijn sectoren die bekend staan als gevoelig voor situaties van uitbuiting, zoals de horeca en de land- en tuinbouw.

In juni 2014 heeft de Europese Raad nieuwe strategische richtsnoeren voor de zogenaamde Ruimte van Vrijheid, Veiligheid en Recht afgescheiden. Deze richtsnoeren dienen als instructie voor de Europese Commissie en de Raad van Ministers in de ontwikkeling van hun wetgevingsprogramma en beleid op het terrein van Justitie en Binnenlandse Zaken in de periode tot 2020. In september 2014 selecteerde beoogde voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker zijn commissarissen, met de Griek Dimitris Avramopoulos op migratie en Frans Timmermans op onder meer fundamentele rechten. In zogenaamde ‘Mission letters’ voorzag Juncker de nieuwe Eurocommissarissen van zijn eigen prioriteiten. Deze politieke ontwikkelingen geven aanleiding om eens op een rijtje te zetten wat er op korte en langere termijn uit Brussel aan migratiewetgeving te verwachten valt.

Op 1 april 2014 presenteerde uittredend Euro Commissaris Home Affairs Malmstrom, samen met haar collega voor Industrie en Ondernemerschap Tajani, haar laatste grote wetgevingspakket onder de noemer ‘een slimmer visumbeleid voor economische groei’. Het pakket bestaat uit een verslag betreffende de uitvoering van de Visumcode, een voorstel voor ‘herschikking’ van de Visumcode en een voorstel voor een geheel nieuw type visum, het zogenaamde ‘rondreisvisum’.

Als geen ander wist Annie M.G. Schmidt volwassenenproblematiek in een smakelijk kinderverhaal te gieten. Zo gaf het gebrek aan papieren in de kinderklassieker Otje aanleiding tot een reeks avonturen waar de weerbarstige werkelijkheid doorheen schemerde. De uitbuiting van Otjes vader als ongedocumenteerde kok, de zoektocht naar de juiste papieren en de ondoorzichtige bureaucratie van het ‘kompjoetergebouw’ kwamen aan de orde. Meer dan dertig jaar na publicatie van Otje zijn ‘kompjoeters’ courant geworden. Het belang van papieren is echter onverminderd groot. Meer nog dan andere groepen, ondervinden staatlozen dit in verschillende procedures, in het bijzonder waar het gaat om verblijf, registratie of naturalisatie. Een obstakel inherent aan staatloos zijn is de schier onmogelijke taak om aan te tonen wat ze niet zijn. Daar komt bij dat er in Nederland geen vaste procedure is waarin ze dat kunnen aantonen.

De actoren in het migratierecht worden meer en meer geconfronteerd met overheidsmaatregelen die beogen proceduretijd terug te dringen en kosten te beheersen. Notoire voorbeelden zijn de bezuinigingen in het stelsel van gefinancierde rechtsbijstand, de leges en elkaar opvolgende wijzigingen in de asielprocedure. Ook andere maatregelen laten hun sporen na: denk aan het sluiten van consulaire posten, waardoor vreemdelingen voor het indienen van een visumaanvraag naar een ander land moeten uitwijken. Deze maatregelen hebben gemeen dat de kwaliteit van besluitvorming en rechtshulpverlening onder druk komt te staan en de procedure voor vreemdelingen duurder en bewerkelijker wordt.

Sommige taken zijn zo ondankbaar dat haast niemand er aan begint. Zo’n taak is het verlenen van rechtsbijstand aan derdelanders aan wie een visum voor kort verblijf is geweigerd. De inzet is meestal wel van belang maar niet van levensbelang: het bezoeken van een congres, het bijwonen van een familiegebeurtenis of het maken van een toeristische reis. Een procedure tegen een visumweigering komt doorgaans te laat, omdat de gebeurtenis waarvoor het visum nodig was al voorbij is. De weigeringsgrond is meestal een verondersteld risico dat de aanvrager niet op tijd naar zijn land zal terugkeren (‘vestigingsgevaar’). Het aannemelijk maken dat zo’n risico niet bestaat is een tamelijk arbeidsintensieve aangelegenheid omdat het voor een adequaat optreden van de advocaat onontbeerlijk is concrete gegevens te vergaren over de persoon van de betrokkene en zijn situatie in het land waar hij woont. Dat vergt minstens een uitvoerig gesprek met de cliënt en het zoeken naar relevante en objectieve documentatie. Maar het vergt ook een effectieve communicatie met de beslissende instantie. Het is immers de opdracht van de advocaat om bij die instantie alsnog de overtuiging te doen postvatten dat de aanvrager betrouwbaar is en dat het wel meevalt met dat vestigingsgevaar.

De Regeling langdurig verblijvende kinderen (WBV 2013/1, verder: de Regeling) heeft inmiddels geleid tot de nodige rechtbankjurisprudentie. In dit artikel zal worden stilgestaan bij jurisprudentie ten aanzien van de belangrijkste voorwaarden en contra-indicaties. In het bijzonder zal ik ingaan op de rechtspraak ten aanzien van één van de voorwaarden, het niet langdurig onttrekken aan het toezicht van de Rijksoverheid (verder: de niet-buiten-beeld-voorwaarde). Deze voorwaarde heeft tot de nodige politieke discussies geleid, in het bijzonder ten aanzien van de reikwijdte van het toezichtsbegrip en de daarmee verbonden vraag of het redelijk is om vreemdelingen die onder toezicht hebben gestaan van andere (lagere) overheden dan de in het beleid genoemde Rijksinstellingen, buiten de werking van de Regeling te houden. Ook in de jurisprudentie zijn de meningen ten aanzien van deze beleidsvoorwaarde verdeeld, vooral ten aanzien van de verhouding tussen de beleidsregel en de nadere uitwerking van die beleidsregel. In dit artikel zal met name bij die jurisprudentie worden stilgestaan en niet zozeer bij de politieke discussie.

Op 1 september 2014 organiseerde Sdu een symposium over het inreisverbod. Deelnemers ontvingen het boek Het inreisverbod, geschreven door Aniel Pahladsingh en Jim Waasdorp. Tijdens het symposium stond centraal het inreisverbod, de rechtsfiguur afkomstig uit de Terugkeerrichtlijn. De Nederlandse rechtsorde en daarmee degenen die werkzaam zijn binnen het vreemdelingenrecht, hebben nu een aantal jaren te maken met deze Europese maatregel die kan worden opgelegd aan illegaal in Nederland verblijvende onderdanen van een derde land. De maatregel heeft zowel vreemdelingrechtelijke als strafrechtelijke gevolgen. De vraagstukken die dit oplevert werden vanuit verschillende invalshoeken besproken door sprekers uit het veld. In zijn openingswoord prees de dagvoorzitter John Bouwman, rechter bij de Rechtbank Overijssel, de auteurs van Het inreisverbod om de praktische aard en de bruikbaarheid van het boek.

Dit boek heeft betrekking op het door de Terugkeerrichtlijn geïntroduceerde inreisverbod in de Nederlandse rechtsorde en gaat in op de vreemdelingrechtelijke en strafrechtelijke aspecten van het inreisverbod. Het uitvaardigen van het inreisverbod tegen een illegale onderdaan van een derde land in Nederland betekent voor het vreemdelingenrecht dat die onderdaan in beginsel geen rechtmatig verblijf hier te lande kan hebben. Strafrechtelijk gezien heeft het uitvaardigen van het inreisverbod tot gevolg dat het verblijf van die onderdaan in Nederland strafbaar wordt gesteld met een vrijheidsstraf of een geldboete.