Aflevering special 1

Het thema bestuurder en beloning leidt sinds de kredietcrisis tot, soms felle, maatschappelijke discussies. Hoe veel mag een bestuurder verdienen, in de financiële sector maar ook daarbuiten? Deze discussie kwam niet alleen tot uiting in de media, maar ook in een parlementair onderzoek, nieuwe regels van toezichthouders zoals de AFM en DNB, nieuwe gedragscodes en inmiddels in aangekondigde wetsvoorstellen. Over beloning en bonussen ‘aan de top’ is het laatste woord duidelijk nog niet gesproken.

De Hoge Raad heeft met de zogenaamde 15 april-arresten richting gegeven in de discussie over de zogenaamde ‘duale band’ van de statutair bestuurder met als, vereenvoudigde, conclusie: beëindiging van de ene band leidt onherroepelijk tot beëindiging van de andere band, tenzij de wet anders bepaalt of partijen anders (zijn) overeen(ge)komen.1 In het wetsvoorstel Bestuur en toezicht wordt thans weer getracht de arbeidsrechtelijke positie van bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen weg te nemen. De discussie over de duale band zet zich dus voort. Het ontslag van een statutair bestuurder is complexer dan het ontslag van een ‘reguliere werknemer’, juist als gevolg van deze duale band. In deze bijdrage zal niet uitvoerig worden stilgestaan bij de consequenties van de 15 april-arresten an sich, nu dit al uitvoerig in de literatuur is besproken.2 Dit artikel probeert juist in de dagelijkse problematiek die deze duale band oplevert en de recente rechtspraak een overzicht te geven en handvatten te bieden voor de praktijk.

Medezeggenschap is noodzaak voor ieder bedrijf. Wat niet betekent dat de schrijver nu meteen een strak voorhoofd krijgt van de Wet op de ondernemingsraden. Bijvoorbeeld het bijzondere adviesrecht van een or over een benoeming of ontslag van een bestuurder. Na ook de (schaarse) rechtspraak op dit punt te hebben bekeken, wordt uiteindelijk de conclusie getrokken dat dit adviesrecht maar beter afgeschaft kan worden.

In deze bijdrage gaan wij in op de positie van de statutair directeur bij overgang van onderneming. Een belangrijke vraag daarbij is of de statutair directeur bij overgang van onderneming jegens de verkrijgende vennootschap recht kan doen gelden op benoeming in de positie van statutair directeur. Om deze vraag te beantwoorden wordt eerst ingegaan op de dubbele rechtsbetrekking die de statutair directeur heeft met de werkgever/vennootschap. Daarna behandelen wij de vraag wat er met die dubbele rechtsbetrekking gebeurt bij een overgang van onderneming. Omdat wel duidelijk is dat de verkrijgende vennootschap niet verplicht is de overgegane directeur tot statutair directeur in de eigen vennootschap te benoemen, komt ook de vraag aan de orde op welke (inhoudelijke) functie de (gewezen) statutair directeur na overgang aanspraak kan maken. Wij behandelen in deze (beknopte) bijdrage niet de positie van de statutair directeur/werknemer van de stichting. Over het antwoord op de vraag of die positie zodanig vergelijkbaar is met die van de statutair directeur/werknemer bij de nv en de bv en of daarom dezelfde principes kunnen worden toegepast als bij de directeur/werknemer van de nv en de bv, bestaat in de rechtspraak en literatuur overigens nog geen duidelijkheid.

In het sociale verzekeringsrecht en het fiscale recht heeft de statutair bestuurder – in tegenstelling tot het arbeidsrecht – geen aparte status. Dit wordt pas anders als de statutair bestuurder tevens aandelen houdt (direct of indirect) in de vennootschap waarvan hij bestuurder is. In dit artikel wordt de positie van de statutair bestuurder/aandeelhouder besproken voor de werknemersverzekeringen en de loonheffing. Ten aanzien van de werknemersverzekeringen zal de Regeling aanwijzing directeur-grootaandeelhouder aan de orde komen alsmede de relevante jurisprudentie. Voor de loonheffing zal worden stilgestaan bij de gebruikelijk loonregeling en de Verklaring arbeidsrelatie. Het artikel wordt afgesloten met een praktische handleiding.

De Boek 2-bestuurder van een vennootschap heeft een arbeidsovereenkomst met die vennootschap. Dat is het vertrekpunt van de Nederlandse wetgever, en in het algemeen ook het vertrekpunt in de praktijk. Van tijd tot tijd wordt aan dit uitgangspunt gemorreld, met name door de wetenschap en soms ook door wetgever en praktijk. Van meest recente datum is de bijdrage van de Tweede Kamer1, door te bepalen dat de arbeidsovereenkomst van de bestuurder van een beursvennootschap in de toekomst geen arbeidsovereenkomst meer zal zijn. Te bezien valt wat de Eerste Kamer2 met dit wetsvoorstel doet. Intussen bespreekt dit artikel de relevantie van het debat voor de praktijk.3 Bij een artikel over de contractuele relatie van de bestuurder zou overigens ook gedacht kunnen worden aan een inventarisatie van wat er in arbeidsvoorwaardelijk opzicht en daarenboven zoal aan de orde komt in een modern bestuurderscontract. Dat is echter niet de insteek van dit artikel.