Aflevering Bulletin 1

HR 10 november 2009, LJN BK2678

De redactie van het Straftoemetingsbulletin heeft mij gevraagd iets te schrijven over de vragen die de Commissie Rechtseenheid (hierna: Cie. Rechtseenheid) tegenkomt bij het ontwikkelen van oriëntatiepunten voor de straftoemeting en eventuele recente ontwikkelingen op dit terrein. In mijn hoedanigheid van voorzitter van de Commissie Rechtseenheid wil ik graag enkele gedachten voorleggen aan de lezers van dit blad. Onder de Cie. Rechtseenheid werkt een projectgroep, de Projectgroep Straftoemetingsinstrumentarium. Deze projectgroep tracht, laten we het bescheiden houden, een handboek voor straftoemeting te ontwikkelen. Daarin zouden de oriëntatiepunten straftoemeting ook een plaats moeten krijgen.1 Reacties op het onderstaande zijn van harte welkom. Het gaat om een actueel onderwerp, dat bovendien ons dagelijkse werk betreft.

Waar een homogeen straftoemetingsbeleid voor commune delicten al geen eenvoudige opgave is, lijkt dit bij economisch getinte delicten een bijkans nog grotere opgave. Dat komt naar onze mening door een grote verscheidenheid in het type delicten en door een soms verschillend denken over de mate van strafwaardigheid van specifieke fraudedelicten, bijvoorbeeld over de strafwaardigheid van bijstands- en belastingfraude. Wij besteden in deze bijdrage eerst aandacht aan de initiatieven om de consistentie in straftoemeting te vergroten. Na het bespreken van recente ontwikkelingen in straftoemeting bij fraudedelicten komen wij bij de kenmerken van de ‘homo economicus’ en de mogelijkheden voor de strafrechter om diens gedrag te beïnvloeden. Deze bijdrage eindigt met een richtsnoer dat als oriëntatie kan dienen bij straftoemeting bij verticale fraude.

Hoewel straftoemeting een belangrijk onderdeel is van de strafrechtspraktijk, is weinig bekend over de wijze waarop de rechter tot zijn straftoemetingsbeslissing komt. In deze studie wordt op basis van een unieke dataset voor moord en doodslag onderzocht welke factoren van invloed zijn op de geëiste en opgelegde straf. De resultaten tonen aan dat juridische, dader-, slachtoffer- en delictkenmerken alle in onderlinge samenhang een rol spelen bij de straftoemeting. Zo worden mannelijke en buitenlandse daders zwaarder gestraft en geldt een zwaardere bestraffing voor het vermoorden van een vrouw, of een moord die in het openbaar is gepleegd. Het aantal delicten dat de dader reeds op zijn strafblad had staan, blijkt niet uit te maken voor de strafduur, maar de tijd die hij eerder in zijn leven in de gevangenis heeft doorgebracht is wel een belangrijke straftoemetingsfactor.